Xəstəlik haqqındaMədinə Dilbazi
Osteoporoz: risk faktorları, DXA və müalicə | Dr. Mədinə Dilbazi
Ümumi tibbi məlumat
Risk faktorları: qadın cinsi və menopauza (xüsusən erkən menopauza), yaş (50 yaşdan sonra), ailədə bud sümüyü sınığı, uzunmüddətli steroid (kortikosteroid) qəbulu, D vitamini və kalsium çatışmazlığı, hərəkətsizlik, siqaret və alkoqol, aşağı bədən çəkisi, hipertireoz və tiroid hormonunun həddindən artıq dozası, hiperparatireoz, bəzi digər xəstəlik və dərmanlar. Diaqnoz: DXA müayinəsində T-skor −1,0 və yuxarı — normal; −1,0 ilə −2,5 arası — osteopeniya; −2,5 və aşağı — osteoporoz. Sınıq riski FRAX kimi kalkulyatorlarla qiymətləndirilir. Laborator müayinələr ikincili səbəbləri axtarır: kalsium, fosfor, D vitamini, parathormon, böyrək və qaraciyər funksiyası, tiroid hormonları və s.
Müalicə: kifayət qədər kalsium və D vitamini, müqavimət və tarazlıq məşqləri, yıxılmaların qarşısının alınması; göstəriş olduqda sümük itkisini dayandıran (bisfosfonatlar, denosumab) və ya sümük əmələgəlməsini stimullaşdıran dərmanlar. Seçim sınıq riskinə görə fərdi edilir.
Dr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
Osteoporozu endokrinologiyada ən çox rast gəlinən sümük-metabolizma xəstəliyi və 50 yaşdan sonra baş verən sınıqların əsas səbəbi kimi təqdim edir; bu problemin çox vaxt "həkimlər tərəfindən də gözardı edildiyini" vurğulayır. "Qocalıqdan beli bükülüb" deyilən vəziyyətin əksər hallarda osteoporoz olduğunu, vaxtında müdaxilə ilə analarımızın və nənələrimizin həyatlarının son illərini bud sümüyü sınığı səbəbindən yataqda keçirməsinin qarşısını almağın mümkün olduğunu izah edir. Klimaks dövründə hər qadının osteoporoz riskinə görə dəyərləndirilməsini, 50 yaşdan sonra endokrinoloq müayinəsini və sümük sıxlığının densitometriya ilə yoxlanılmasını tövsiyə edir. Müalicə olunmayan hipertireozun və tiroid hormonunun həddindən artıq dozasının osteoporoz riski yaratdığını, normal dozada tiroid müalicəsinin isə sümüyə zərər vermədiyini qeyd edir.
GLP-1 dərmanları və sümük sağlamlığı ilə bağlı yayılan xəbərlərə münasibət bildirərək müşahidəvi tədqiqatların səbəb-nəticə əlaqəsini sübut etmədiyini, sürətli çəki itkisinin özünün sümük sıxlığına təsir göstərə bildiyini və praktikada lazım olduqda D vitamini və kalsium səviyyəsini izlədiyini yazır. 2016-cı ildə İzmirdə TEMD-in osteoporoz və metabolik sümük xəstəlikləri kursunu, 2018-ci ildə Dünya Osteoporoz Gününə həsr olunmuş konfransı, 2020-ci ildə osteoporoz, hipokalsiemiya və D vitamini çatışmazlığına həsr olunmuş konfransı keçib; 2020-ci ildə osteoporoz mövzusunda çıxış edib.