Xəstəlik haqqındaMədinə Dilbazi
Polikistik yumurtalıq sindromu (PCOS, yeni adı PMOS) | Dr. Mədinə Dilbazi
Ümumi tibbi məlumat
Diaqnoz (Rotterdam meyarları, böyüklərdə): aşağıdakı üç əlamətdən ikisi — ovulyasiyanın nizamsızlığı və ya olmaması; klinik və ya laborator hiperandrogenizm; ultrasəsdə polikistik yumurtalıq morfologiyası (və ya yüksək AMH). Diaqnozdan əvvəl oxşar əlamət verən digər səbəblər — tiroid xəstəlikləri, prolaktin yüksəkliyi, qeyri-klassik anadangəlmə adrenal hiperplaziya (KAH), androgen ifraz edən yumurtalıq və böyrəküstü vəzi şişləri, Kuşinq sindromu — inkar edilməlidir. Əlamətlər: aybaşı gecikmələri və ya olmaması, üzdə, sinədə, qarında artıq tüklənmə, yağlı dəri və sızanaqlar, başda saçların nazikləşməsi, çəki artımı və qarın tipli piylənmə, boyunda dəri tündləşməsi, hamilə qalmaqda çətinlik, depressiv əhval.
Müalicə: məqsədə görə fərdi: həyat tərzi dəyişikliyi (çəki itkisi olmasa belə faydalıdır) və artıq çəkidə çəkinin 5–10% azalması ovulyasiyanı və metabolik göstəriciləri yaxşılaşdıra bilər; aybaşını tənzimləmək və hiperandrogenizmi azaltmaq üçün hormonal müalicə; insulin rezistentliyində metformin; hamiləlik planlanırsa ovulyasiyanın induksiyası (ginekoloq/reproduktoloqla birlikdə). Uzunmüddətli izləmə: qan şəkəri, lipidlər, təzyiq və əhval mütəmadi qiymətləndirilir.
Yeni ad: PMOS (2026)
2026-cı ilin mayında The Lancet jurnalında dərc olunmuş, 56 beynəlxalq təşkilatın iştirak etdiyi çoxmərhələli qlobal konsensus nəticəsində bu vəziyyət üçün yeni ad qəbul edilib: poliendokrin metabolik ovarial sindrom (PMOS). Yeni ad sindromun yalnız yumurtalıqdakı "kistlərlə" məhdudlaşmadığını, metabolik pozuntu, insulin rezistentliyi və hormonal balanssızlıq vasitəsilə bütün orqanizmə təsir etdiyini əks etdirir. Keçid dövrü üç il nəzərdə tutulub; yeni ad 2028-ci ildə yenilənəcək beynəlxalq təlimatda tam istifadə olunacaq. Keçid dövründə saytda hər iki ad birlikdə işlədilir: "PCOS (PMOS)". Dr. Dilbazi bu yeniliyi 2026-cı ildə maarifləndirici paylaşımında pasiyentlərinə izah edib.
Mənbə: Teede HJ və həmm. Polyendocrine metabolic ovarian syndrome, the new name for polycystic ovary syndrome: a multistep global consensus process. Lancet 2026;407(10545):2329–39. doi:10.1016/S0140-6736(26)00717-8.
Dr. Mədinə Dilbazinin yanaşması
PCOS-u gənc qadınlarda ən çox rastlaşdığı hormonal problemlərdən biri kimi təqdim edir və sindromun yalnız yumurtalıqla bağlı olmadığını, metabolik pozuntu, insulin rezistentliyi və hormonal balanssızlıqla bütün orqanizmə təsir etdiyini vurğulayır. Aybaşı nizamsızlığı, tüklənmə və üzdə səpkiləri olan pasiyentdə PCOS diaqnozu qoymazdan əvvəl qan analizləri ilə böyrəküstü vəzi və hipofiz şişlərinin inkar edilməli olduğunu xüsusi qeyd edir. Sonsuzluğun ən çox rast gəlinən endokrin səbəbləri kimi insulin rezistentliyi–PCOS, hipotireoz və prolaktin yüksəkliyini sadalayır; bədən kütləsinin təxminən 5% azaldılmasının hamilə qalma şansını artırdığını vurğulayır. PCOS və insulin rezistentliyinin əlaqəsinə ayrıca çıxış həsr edib (2021); ginekoloq həmkarları ilə pasiyentləri birgə müzakirə etdiyini, süni mayalanma (IVF) planlanan piylənməsi olan pasiyentdə reproduktoloqla birgə işlədiyini paylaşıb.
Saç tökülməsini GLP-1 müalicəsi zamanı yalnız dərmana bağlamağın düzgün olmadığını, PCOS və hiperandrogenizmin də səbəb ola biləcəyini, bu halda təkcə çəki verməyin kifayət etmədiyini izah edir.